Handan Şule CUMHUR
Handan Şule CUMHUR

[email protected]

Akçakocalılar Kültür ve Dayanışma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı

FELAKETE ADIM ADIM….

  • 22.03.2022 08:08

Belki faydası olur diye sürekli Dalgakıranların teknik çalışmaları ile ilgili makaleler karıştırıyorum. Öğrendikçe de Akçakoca’da yapılacak olan dalgakıranlara ait çakma projeyle karşılaştırma yapıyorum ve çok korkuyorum. Elime geçen çalışmada bu tarz yapılardaki değişkenlerden, parametrelerden ve belirsizliklerden bahsediyor. Yani betonlar futbol sahası gibi stabil yere değil, dakikası dakikasına uymayan denize yerleştiriliyor. Zemini var, rüzgarı var, dalga boyu ve şiddeti var…..Okumanızı tavsiye ederim, çalışmanın özeti, sizler için ….

Mühendislik yapılarında karşılaşılan belirsizlikler, tasarım aşamasında oluşturulan sayısal model ve bu modelin bağlı olduğu değişkenlerdir. Bu belirsizlikler çoğunlukla istatiksel yöntemler ve olasılık teorileriyle çözülmektedir. Güvenirlik analizi ise belirsizlikler sonucu oluşacak risklerin belirlenmesinde kullanılır. Ayrıca unutulmaması gerekir ki kıyı mahmuzu gibi modelleme olanaklarının zor olduğu mühendislik problemleri için oluşturulan modelin eksik olması da önemli bir belirsizlik sebebidir. Taş dolgu kıyı mahmuzları yüksek maliyetli yapılardır. Bu tür yapılar Türkiye şartlarında yük, mukavemet değerlerine bağlı olarak yüksek hasar ihtimali olan, yüksek sayıda da belirsizlik içeren yapılardır. Durum böyle iken mahmuzların güvenirliğe dayanan tasarımları önem arz etmektedir.

En önemli parametre olan dalga yüksekliği karada yapılan rüzgar ölçümlerinden elde edilmektedir. Bu durum kıyı topoğrafyası, yapılaşması, ormanlar, gibi aslında dalga oluşumda etkisi olmayan etkenlerin hesaplara dahil olması ve hesapların gerçekten uzaklaşmasını sağlamaktadır. Öncelikle rüzgar ölçümlerinin karalar yerine denizde kurulacak istasyonlarla ölçülmesi, bunların denizde yapılacak dalga ölçümleri ile korale edilerek bölgesel bazda incelenmesi faydalı olacaktır.

Kıyı yapılarının inşasında kullanılan doğal yapı gereçlerinin özellikleri de yapıların performansı üzerinde oldukça etkilidir. Yapıyı oluşturan tabakalar için tasarlanan eleman büyüklükleri dar bir aralıkta seçilmektedir (10-12 ton, 6–8 ton gibi). Bu aralığın dar olması mütehaitlik ve kontrollük hizmetlerinin oldukça yüksek kalitede olasını gerektirmektedir. Oysa ülkemizde bu hizmetlerin kalitesinin yüksek olduğunu söylemek oldukça güçtür. Zira buradaki yüksek sapmalar, hasar olasılıklarını üst değerlere taşıyacaktır. Bunun dışında yapım için kullanılacak doğal yapı gereçlerinin mühendislik özellikleri de (Aşınma dayanımı, donma çözülme dayanımı v.b.) ayrıntılı olarak incelenmeli, inşaatta kullanılmış olan kayaların ağır deniz şartlarında zaman içinde aşınmaları ve parçalanmaları sonucunda proje safhasında öngörülen boyutlarından çok daha küçük hale gelmesi ile hasar riskleri artacaktır.

Performansda etkili olan bir diğer faktör de yapının ön görülen geometriye uygun olarak inşa edilebilmesidir. Kaya dolgu kıyı yapıları her ne kadar elemanların rastgele yani özel bir düzen aranmaksızın nakliye aracından dökülmesi ile imal ediliyor olsalar da, tasarımları belirli geometrik şartların sağlanacağı kabulü ile yapıldığından bu kabullerden çok uzaklaşılmaması gerekmektedir. Bu değerlerde oluşacak sapmalar ciddi hasar risklerini getirecektir. Bu değerlerin ülkemiz koşulları için sahada yapılacak çalışmalarla belirlenmesi, bu aralıklarında güvenirliğe dayalı yöntemlerle hesapta kullanılması risklerin doğru belirlenmesinde faydalı olacaktır.

Kıyı yapıları için belki de en az dikkat edilen konu yapının üzerine oturtulacağı temel zeminin özellikleri. Yapıların büyük bölümü temel zemini olarak kayalık ve ya iyi drenaj sağlayan çakıllı zeminler bulamamaktadır. Genellikle ince kum ve daha ince malzemeleri içeren zeminlerüzerine inşa edilmektedirler. Bu da yapı içine giren suyun dışarı çıkarken temel altındaki ince zemini de birlikte sürüklemesi sonucu hasarların oluşmasına olanak sağlar. Bu durumla karşılaşmamak için projelendirme aşamasında temel zemini ile ilgili gerekli incelemeleri yapmak ve özellikle temel üzerindeki tabakaları temel zeminin taşınmasını önleyecek gradasyonda oluşturmak gerekmektedir.

Deterministik yöntemlerle yapılan tasarımlarla inşa edilen kıyı mahmuzlarının ekonomik ömürleri içinde hasar almaksızın ((0–5)% hasar durumu)görevlerini yapabilmeleri beklenmektedir. Oysa güvenirliğe dayalı analiz yöntemleri ile kontrol edildiğinde bu 50 yıllık ekonomik ömür içinde beklenen hasarsızlık durumunun %35 ila %45 olasılıkla aşılacağı ortaya çıkmaktadır. Bu ciddi bir olasılığı işaret etmekte olup, hesaplamalara girdi olarak alınan verilerdeki olası belirsizliklerin yapı güvenliği üzerinde ciddi sonuçlar doğurabileceği ortaya konmaktadır.

Hesaplara esas olan ortalama değerlerin ve standart sapmaların gerçeğe yakınlığı, sonuçların da gerçekçi olmasını sağlayacaktır. Bu noktada karşımıza çıkan en büyük sorun kabul ettiğimiz bu değerlerin gerçekte nasıl olduğunun tespiti ile ilgili yeterli çalışmanın ülkemiz için yapılmamış olmasıdır. Bu çalışmaların sahada yapılarak hesaplara gerçeğe daha yakın olarak yansıtılması yapılan tasarımların sonucunda ciddi kaynaklar harcanarak inşa edilen yapıların kendilerinden beklenen performansı sağlaması için önemlidir.

GAZİ ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ÇALIŞMASI

Yorum Yap

Yorum yazarak yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Akçakoca TV (www.akcakocatv.com) hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Resmi İlanlar

Mobil Uygulamalarımız

IOS UygulamamızAndroid Uygulamamız