• 7.02.2021 00:00
  • (655)

 Milli Mücadele’nin başlangıç günlerinde Akçakoca’da neler oluyor, ne gibi siyasi gelişmeler oluyordu.

Bu mevzuda en mühim kaynaklardan biri de Prof.Dr. Enver Konukçu’nun “Milli Mücadele’de Akçaşehir-i Bolu ve Karasu”*  makalesi bu mevzuda ki en mühim kaynaklardan biridir.

"Bolu’da Dr. Fuad (Umay) önderliğinde, kazalarda Müdafaa-ı Hukuk Cemiyetleri kurulmaya başlandı." Bu cümleden kesin bir anlam çıkarmak pek imkân dâhilinde değildir. Benim çıkarabildiğim anlam Dr. Fuat Umay’ın siyasi çalışmaları neticesinde Akçakoca’da Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti kurulmuş ve de kurulmuş olması zaman almış gibidir.

“Akçaşehir’deki Müdafaa-ı Hukuk Cemiyetinin kuruluşu karanlıktır.” dedikten sonra Enver Konukçu bu tespitin arkasını şöyle getirmektedir. “Ama Kuvay-ı Miliyeciler, Mustafa Kemal Paşa’nın Erzurum ve Sivas’taki etkinliklerini gördükçe Heyet-i Temsiliye’nin buyruklarını yerine getirdiler.

Bu anlatımdan Heyet-i Temsiliye’nin buyruklarının başlangıçta pek dikkate alınmadığının anlamını da çıkıyor ister istemez.

Mondros Mütarekesinden yani 30 Ekim 1918’den 23 Temmuz 1919’da toplanan Erzurum Kongresi ve 4 Eylül 1919 tarihlerine kadar geçen kadar geçen dönemde bir pasiflik bir taraf olmama halinin vuku bulduğunu ifade ediyor Enver Konukçu.

Sivas ve Erzurum Kongrelerinden sonra Heyet-i Temsiliye ve bilahare Büyük Millet Meclisi tarafının seçildiğini anlatan ve aradaki 8-10 aylık taraf seçme sürecinde kararsız kalındığının altı bu şekilde belirsizleştirilerek anlatılmış, Enver Konukçu tarafından.

Aslında bu belirsizlik Milli Mücadele döneminde ülkenin birçok yerinde yaşanan belirsizlikten farklı bir belirsizlikte değildir.

Prof. Dr. Enver Konukçu Akçakoca Müdafaa-ı Hukuk Cemiyetinin kuruluş zamanını ise şöyle veriyor. “1919 yılının son aylarında ve 1920’de bölgedeki ayaklanmalara rağmen, Cemiyet bu defa sarih bir şekilde Akçakoca’yı temsil etmiştir.” (Ayaklanmalar 1. ve 2. Düzce İsyanları)

Dolayısı ile Akçaşehir Müdafaa-ı Hukuk Cemiyetin kuruluşu en erken 1919 yılının Kasım ayı olarak varsaymaktadır Enver Konukçu.

Bununla birlikte Akçaşehir Müdafaa-ı Hukuk Cemiyetinin yapısı hakkında ilk bilgileri Bolu Dertli Gazetesinin 7 Ekim 1920 tarihli sayısına dayanarak vermektedir Enver Konukçu, yani kurulduğunu varsaydığı tarihten 10-11 ay kadar sonrasına.

Akçaşehir Müdafaa-ı Hukuk Cemiyetinin Üyeleri

Hacı Şakir(Yazıcılardan)

Mehmed Lütfi (Gören)

Mehmet Ali(Turan)

Mustafa Sadullah

Mustafa (Karadeniz)

Uzun Ahmed(Özer)

Seyyid Reis

İsmail Hakkı (Üçok)

Ali Servet(Dönmez)

Mehmed Necati (Terzioğlu)

Ahmed (Aşçıoğlu)

Kanbur Ziya(Terzioğlu)

Kurucular arasında Dertli Gazetesinde adı geçmeyen Belediye Başkanı Ömer Lütfi Bey’i Prof.Dr. Enver Konukçu şu ifadeyle anlatıyor:

“Ömer Lütfü Bey Belediye Başkanı olarak, her zaman, Cumhuriyet ve ilkelerine kanat gerenlerden olmuştur. Onun yolunu izleyen Mehmet Ali’de gelecek kuşaklarda yerel idarelerde önder olabilmiştir.”

**

Bu yazıyı bir tarih yazısı olarak değerlendirmenin ne kadar doğru olacağı mevzusunda emin değilim. Belki Prof.Dr. Enver Konukçu’nun yazdıklarını Akçakoca için yeniden tasnif etme yazısı olarak değerlendirmek daha doğru bir değerlendirme olacaktır.

Akçakoca tarihi ile alakalı dolaşımda olan metinlerin çoğunda Akçaşehir Müdafaa-Hukuk Cemiyetinin kuruluşu hakkında derli toplu bilgiler pek bulunmadığından Prof.Dr. Enver Konukçu’nun bu makalesini ve içerdiği bilgileri çok mühimsiyorum ve mevzuyla alakalı herkesin de mühimseyeceği kanaatindeyim.

Belki hiç ummadığımız katkı verecek bilgi ve belgelerde ortaya çıkabilir.

Yakın tarihimizin eksik kalan kısımlarının tamamlanmasına bu yazının küçük de olsa bir katkı vermesini umuyorum, kopyala yapıştır şeklinde yazılan metinlerin tarih diye dolaşımda bulunmasından memnun değilim ve kimsenin de memnun olduğunu sanmıyorum.

• Prof.Dr Enver Konukçu’nun “Milli Mücadele’de Akçaşehir-i Bolu ve Karasu” adlı makalesine internet üzerinden rahatlıkla ulaşılabilmektedir. (Bu makale kaynaklı birkaç yazı daha yazmam da benim için kaçınılamaz durmaktadır.)