Back To Top
  • Ergun AŞÇI
    Ergun AŞÇI
ESKİ ZAMANLARDA AKÇAKOCA’NIN LİMAN-TİCARET MERKEZLERİ

ESKİ ZAMANLARDA AKÇAKOCA’NIN LİMAN-TİCARET MERKEZLERİ

 - Tarih 24.06.2020
- A +

 Prusias ad Hypium Konuralp’in eski çağlarda en çok bilinen adı. Hypios kenarındaki Prusias manasına geliyor.

Prusias bir Bhtynia kralı ve adını vermiş Prusias adını verdiği şehirlerden ayırt edilebilmesi için tercih edilmiştir.

Hypius mitolojik bir tanrının adı nehir tanrısını adı bu nehir tanrısı aynı zamanda bugün Melen çayı/nehrine de adını vermiştir.

Konuralp tarih sahnesinde Prusias ad Hypium olarak adlandırılırken Dia şehrini yani bugünkü Akçakoca’yı da kontrol altında tuttuğu kesin bir değerlendirme sayılmaktadır.

Dia/Akçakoca’nın 13 km batısında Akkaya köyü köyünde ve Akkaya köyünden 2km ötede Kocaman köyü sınırları içinde bulunan sınır taşlarının  Heraklia Pontike(Ereğli) ile sınır teşkil ettiği var sayılmaktadır.

Dia şehri Hypius/Melen nehrinin 60 stadia uzaklığında ve nehir ağzında kurulduğu belirtilmektedir. Stadia 185 metrelik bir ölçü birimi. Bu bilgiden de Dia’nın Melen Çayından 11Kmlik bir mesafede kurulduğunu öğreniyoruz.

Bu bilgiden ayrıca Dia’nın kurulduğu alanın Ceneviz Kalesi çevresi olmadığı neticesine de ulaşıyoruz. Çünkü hep bildiğimiz gibi Ceneviz Kalesi bir nehir ağzında kurulmamıştır.

Dia’nın kenarında kurulduğu yer  Orhan Deresi ya da Çivi Deresi olarak adlandırdığımız dere olmalıdır. Yani bugünkü Kızlarağası çarşısının olduğu bölge.

Şehirlerin nehir kenarında kurulmasının sebebi nehirlerin yarattığı ulaşım imkanlarından faydalanmaktı, muhtemelen Orhan Deresinin taşıdığı su miktarı yağmur mevsimlerinde eski çağlarda daha fazlaydı.

Prusias ad Hypium bağlı deniz kenarındaki ticaret merkezi sadece Dia değildi.

Emporion adı verilen ticaret merkezleri vardı. Emporionlar kendi idari örgütlenmeleri olan polislere/şehirlere kıyasla nüfus ve yapı itibarıyla daha küçük olan sadece ticari liman işlevini gören yerlerdi.

Bhytnia kökenli Romalı yönetici ve tarihçi Flavius Arrionas bu emprorionların nereler olduğunu hem de aradaki mesafeleri belirterek belirtmiştir.

Kullandığı birim “stadia”dır. Bugünün ölçüsü ile bir stadia 185 metreye tekabül etmektedir.

Flavius Arrionas’a göre Sakarya nehri ağzından Melen ağzının arası 180 stadiadır. (33,3km.) Bir emporion olarak değerlendirilen Melenağzı’nın kısaca nehrin adıyla Hypios adlandrılmış olması muhtemeldir.

Hypios’dan(Melenağzı) 100 stadia uzaklıkta yani 18,5 km uzaklıkta Lilaios emprrionu bulunur. Lilaios emporionun bugünkü Akkaya köyü kıyısında bulunduğu tahmin edilmektedir.

Kimi kaynaklar bu emprionun Çayağzı köyü kıyısı olduğunu da belirtmektedir. Eftunağzı(Altınçay) eski bir Roma yerleşimin uzantısı olması sebebiyle bu tez daha doğru olabilir.

Ancak Çayağzı kıyılarının bugün daha sığ olması bir emprion olması ihtimalini azaltmaktadır. Emprionların o zamanki teknelerin kıyılara rahatlıkla yaklaşabilmesi için kıyıların hemen derinleştiği yerler tercih edilmiş olmalıdır.

Bazı kaynaklara hem Çayağzı’nda hem de Akkaya’da 2 emprion olabilme ihtimaline işaret ediyor. Eğer iki emprion varsa Akkaya emprionunun adının Kelasa diye adlandırılmış olması da kuvvetle mıhtemeldir.

Bir diğer emprorion/pazar yeri Kocaman Çayı ağzına kurulmuştu ve Elaios olarak adlandırılmıştı. Arrions bu Akkaya ve Kocaman arasındaki mesafeyi de 60 stadia yani yaklaşık 10 km olarak veriyor.

Bir diğer emprionda Alaplıydı ve Kales olarak adlandırılmıştı.

Dia, Kelesa ve Elaisos’u ve Melenağzı’nı kontrol altında tutabilmek Prusias ad Hypium yöneticileri için çok mühim olmuş olmalıdır.

Melenağzı, Lilaios, Kelesa ve Dia’dan sevk edilen mallar öncelikle daha büyük ticari merkeze Ereğli’ye (Heraklia Pontike) sevk edilmiştir. Heraklia Pontike’ye sevk olunmadan da ticaret yapıldığı da vakidir.

Daha geç zamanlarda 1899 yılında Akçaşehir’den geçen Leonhar adlı bir gezgin Döngelli Deresininde bir emprorion özelliği gösterdiğini belirtmiş ve Döngelli deresini Djonkalydere olarak adlandırmıştır.

Bu yazıya mühim ölçüde kaynaklık eden Ahmet Bilir ve Emre Okan tarafından yazılan  tezde; Prusiaslı tüccalar(emproiler)olan Stratokles ile Gaiuslu Metrodos’a ait kayıtlar antik Tomis kentinde tespit edilmiştir. Antik Tomis kenti Romanya’da Köstence şehrinin yakınındadır.

Yapılan araştırmalar Prusiaas’lı tüccarların daha çok Karadeniz’de ticaret yaptıkları tespit edilmiştir.Ege ve Akdeniz ile yapılan ticaret ikinci derecede kalmıştır.






Yorumlar

Yorumlar
stranger than paradise 5.07.2020 - 10:15:01
Yıl 2020: Akçakoca ışıklı geminin hayali ile avunan insanların yaşadığı yer.
yeni